Oud kerkhof Brugge
Omdat het bijna de dag van de overledenen is, nemen we een kijkje op het oudste kerkhof van België. Het ligt in het mooie Brugge, op de grens met Assebroek. Om het ontstaan ervan te begrijpen, moeten we even terugduiken in het verre verleden: naar het jaar 1784, toen het keizerlijke verdict werd ondertekend.
Daarin werd bepaald dat overledenen omwille van de hygiëne en volksgezondheid niet langer binnen de stadsmuren begraven mochten worden. Vroeger lag rond bijna elke kerk in Brugge en in zowat alle steden, een kerkhof. Maar door de snelle groei van de steden werd de ruimte te klein. Daarom kocht de stad Brugge in 1786 een groot stuk grond aan, net buiten de vestingsmuren.
Bij de opening van deze nieuwe begraafplaats in 1787 (die we ondertussen het Centrale Kerkhof of Oude Kerkhof van Brugge noemen) brak er een opstand uit. De Bruggelingen waren razend en verdrietig dat ze hun geliefden voortaan niet meer dicht bij zich in de binnenstad konden begraven. Het eerste graf werd geplaatst tijdens de opstand in 1787, maar door het protest duurde het nog ruim tien jaar voordat er echt regelmatig begrafenissen plaatsvonden. Pas rond 1804 tot 1810 kwam de werking echt op gang, met de eerste officiële begrafenisdienst in 1810.
De allereerste graven zijn ondertussen vrijwel allemaal verdwenen, want die waren gemaakt van zandgrond en houten plankjes. Toch kun je de sfeer van toen nog altijd voelen: het indrukwekkende hoofdgebouw en de karakteristieke entree staan er immers nog steeds.
Een wandeling langs de geschiedenis
Ondertussen liggen er op deze begraafplaats meer dan 100.000 mensen begraven of uitgestrooid. Het wordt door de vele indrukwekkende grafmonumenten ook wel het ‘Père-Lachaise van Brugge’ genoemd. Je vindt er de rustplaatsen van heel wat bekende personen, zoals dichter Guido Gezelle (overleden op 27 november 1899) en beeldhouwer Hendrik Pickery (overleden op 27 juli 1894).
Veel graven hebben een bijzondere symboliek:
- Doodskop met gekruiste beenderen: Dit verwijst niet naar een piratengraf, zoals velen denken, maar naar het Latijnse ‘Memento mori’ (‘Gedenk te sterven’), een veelgebruikt symbool in de 18e en 19e eeuw
- Omgekeerde fakkels: Het symbool voor het uitdooven van het leven.
- Geknakte zuilen: Symboliseren een te vroeg afgebroken leven.
- Slangen die in hun eigen staart bijten: Het symbool voor de eeuwigheid en het eeuwige leven.
Met een oppervlakte van 12 hectare kun je er uren in verdwalen. Bij de hoofdingang vallen meteen de grote, indrukwekkende mausoleums op, vroeger gold immers de regel: hoe welgestelder de familie, hoe groter en imposanter het graf. Aan de andere kant was er ook een afgezonderd stukje voor mensen die toen als ‘minderwaardig’ werden beschouwd door de maatschappij, zoals mensen die uit het leven stapten, ex-communisten en misdadigers. Tussen de gewone graven door vind je er ook Belgische, Duitse en Engelse militaire graven uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog.
In de afgelopen 240 jaar zijn veel oude graven verdwenen door het verlopen van concessies, of omdat oude graven in Brugge hergebruikt worden. Maar gelukkig staat er bij de ingang tegenwoordig een computer waarmee je eenvoudig personen kunt opzoeken, ideaal voor wie gericht een graf zoekt of aan stamboomonderzoek doet.
Tussen steen en bladeren
Onder de oude kronen van Assebroek,
waar de tijd zachtjes vertraagt,
dwarrelen gouden herinneringen neer
op de paadjes van het verleden.
Je bent hier niet meer in steen gevangen,
niet meer gebonden aan een naam of graf.
Je leeft voort in de rozen die ik breng,
in de trots die je mij ooit gaf.
Het gemis waait zacht door de bomen,
maar de liefde blijft onvoorwaardelijk staan.
Want wie we in ons hart bewaren,
zal hier nooit echt verloren gaan.
Een plek vol persoonlijke herinneringen
Als kind ging ik er heel vaak naartoe met mijn grootouders, echte Bruggelingen. Samen met mijn opa en oma maakten we de graven van hun geliefden proper en legden we verse bloemen. Sinds die eerste bezoeken vind ik deze begraafplaats ontzettend mooi.
Ik ga er het liefst naartoe in de herfst. Wanneer de bladeren verkleuren en langzaam naar beneden dwarrelen, hangt er rond de oude graven bij de inkom een bijzonder, mysterieus sfeertje, een vleugje griezeligheid dat bijna aan Halloween doet denken.
Nog steeds ga ik er elk jaar enkele keren naartoe met twee rozen en een persoonlijk berichtje. Mijn beide grootouders zijn er uitgestrooid, en beiden betekenden ze ontzettend veel voor mij. Mijn opa overleed in het jaar dat ik mijn plechtige communie deed, en mijn oma stierf in het jaar dat ik afstudeerde aan het middelbaar. Het waren twee belangrijke mijlpalen waarop ze ontzettend trots op mij waren. Ze zijn er misschien niet meer in levenden lijve, maar ze dragen voor altijd een diepe plek mee in mijn hart.
1 november is een dag van herinneringen, niet alleen van verlies. Het is een moment van stilte voor de mensen die we hebben moeten afgeven, een dag die iedereen op zijn eigen unieke manier beleefdt.
(Tip voor wie meer wil lezen: er is onlangs een prachtig boek uitgekomen over het Oude Kerkhof van Brugge, verkrijgbaar bij de Standaard Boekhandel.)
Reactie plaatsen
Reacties